ອັກສອນລາວຂຽນໃນແຜ່ນສຽງຣະບອບເກົ່າ

ອັກສອນລາວເດີມ

ອັກສອນລາວເດີມ ເປັນອັກສອນລາວ ທີ່ພັດທະນາມາພ້ອມອັກສອນລາວບູຮານ ການກຳເນີດເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ແມ່ນເກີດມາພ້ອມໆກັບອັກສອນທົ່ວຂອງບັນດາຊົນຊາດຕ່າງໃນໂລກ ການສັນນິຖານການເກີດຂຶ້ນອັກສອນຂອງອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ອາດຊິບໍ່ໄດ້ພັດທະນາມາຈາກອັກສອນປັນລະວະ ຫຼືອັກສອນເວທະວະນາຄິນ ຫຼືອັກສອນພຣາມີ ດັ່ງທີ່ນັກປາດໄທຍ໌ ແລະນັກປາດຕ່າງປະເທດຮຸ່ນກ່ອນກໍອາດເປັນໄດ້ ເພາະວິວັດທະ ນາການຂອງສັງຄົມມະນຸດນັ້ນ ແມ່ນວ່າວິວັດທະນາການບາງຢ່າງຕ້ອງໄດ້ຖ່າຍທອດມາຈາກວັດທະທຳໜຶ່ງ ຫຼືສັງຄົມໜຶ່ງ ແຕ່ກະບໍ່ເປັນດັ່ງນັ້ນສະເໝີໄປ ເພາະເຫັນໄດ້ຈາກຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດຂອງລາວ ໄດ້ວິວັດທະນາການມາ 5000 ປີ, ກໍໝາຍວ່າມະນຸດຕົ້ນຕະກູນຂອງລາວນັ້ນ ໄດ້ພັດທະນາການມາພ້ອມໆພ້ອມສັງຄົມຄົນປ່າມາເປັນສັງຄົມຄອບຄົວ ສັງຄົມຊຸມຊົນໝູ່ບ້ານ ເຈົ້າກົກເຈົ້ເຫຼົ່າ ແລະສັງຄົມຄົນເມືອງຕາມລຳດັບ ຈົນກ້າວເຂົາສູ່ຍຸກປະຫວັດສາດ ຫຼືຍຸກແຫ່ງຣາຊະອານາຈັກ ແລະຍຸກແຫ່ງວິທະຍາສາດ ໃນທ້າຍສະຕະວັດ ທີ 18, ການທີ່ມະນຸດໜຶ່ງ ກໍາເນີດມາຈາກສັງຄົມ ທີ່ສັງຄົມມະນຸດທົ່ວໂລກ ຍັງຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງທຳມະຊາດ ແລະຍຸກສ້າງສາປະຫວັດສາດ ມະນຸດຕົ້ນຕະກູນລາວ ກໍເຄີຍເປັນຊາດອາຣະຍະມາກ່ອນ ມັນກໍເປັນໄປໄດ້ທີ່ຊາດລາວ ຕ້ອງໄດ້ສືບທອດມູນມໍຣະດົກແຫ່ງວັດທະນະທັມຂອງເຜົ່າພັນຕົນທີ່ສ້າງ ແລະສະສົມມາ, ການສືບທອດທາງວັດທະນະຈາກສັງຄົມໜຶ່ງສູ່ສັງຄົມໜຶ່ງໃນອະດີດ ເປັນໄປໄດ້ ໂດຍຍາກ ແລະຊ້າໆເນື່ອງຈາກເງື່ອນໄຂທາງການສື່ສານ ແລະຄົມມະນາຄົມ, ເຖິງວ່າເຮົາຈະພົບອັກ ສອນສະໄໝປັນລະວະ ທີ່ພັດທະນາມາຈາກອັກສອນພຣາມໝີຢູ່ໃນດິນແດນລາວ ດ້ວຍເງື່ອນໄຂຂອງ ສາສະໜາພຣາມ-ຮິນດູທີ່ມີອິດພົນໃນພາກກາງ ແລະພາກໃຕ້ຂອງລາວກໍຕາມ, ແຕ່ອັກສອນເຫຼົ່ານັ້ນ ອາດບໍ່ມີສ່ວນສົ່ງອິດທິພົນຕໍ່ອັກສອນລາວໄດ້ ເນື່ອງຈາກມີເຫດຜົນ ຢູ່ຢ່າງນ້ອຍ 3 ປະການໄດ້ແກ:

 1. ຄົນລາວເປັນຊົນຊາດເກົ່າແກ່ ຍ່ອມມີອາຣະຍະທັມເປັນຂອງຕົນ ການກໍາເນີດຊາດ ແລະ ຄວາມຍາວນານຂອງປະຫວັດສາດສັງຄົມ ແລະມານຸດວິທະຍາເປັນຫຼັກຖານທີ່ຢັ້ງຢືນຮອງຮອຍທາງອາຣະທັມເປັນຂອງຕົນເອງ.

2. ຄົນລາວນັບຖືສາສະໜາຜີບັນພະບູຣຸດ ແລສາສະໜາແຖນຟ້າມາແຕ່ເດີມ ແຕ່ຊົນອີກກຸ່ມໜຶ່ງ ເຄື່ອນຍ້າຍສາສະໜາພຣາມຮີນດູ ສອງສາສະໜາເຖິງເປັນສາສະໜາປະເພດເທວະນິຍົມ ເໝືອນກັນແຕ່ອາດມີການຕໍ່ຕ້ານກັນດ້ວຍເຫດນັ້ນ ການສືບທອດວັດທະນະທັມທາງອັກສອນ ຄົງເປັນໄປໄດ້ໂດຍຍາກ.

3. ເຮົາພົບອັກສອນລາວ ເດີມທີ່ມີອາຍຸເດີນ 800 ກວ່າປີໃນສີລາຈາຣືກເກົ່າແກ່ມາຫຼາຍທີ່ ແລະ ເຮົາຍອມຮັບກັນ 2 ແຫ່ງອັນໄດ້ແກ່ ສີລາຈາຣືກວັດວິຊຸນ ຈ.ສ 532 ແລະອັກສອນລາວເດີມທີ່ ພຣະທາດບ້ານຮ້າງບ້ານນາແຮ່ ແຂວງສາກົນນະະຄອນ ຕາມການອ່ານໄດ້ຂອງທາງ ການໄທຍ໌ພົບວ່າຂຽນຂຶ້ນຫຼັງພຣະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມຂຶ້ນຄອງຣາດທີ່ຊຽງທອງພຽງ 3 ປີ. ດັ່ງເຮົາຈະເຫັນໄດ້ວ່າອັກ ສອນລາວວັດວິຊຸນ ເປັນອັກສອນທີ່ມີອາຍຸເກົ່າກວ່າອັກສອນຕະກູນດຽວ ກັນໃນພູມີພາກອຸສາຄະເນ ໂດຍສະເພາະອັກສອນລາວຫຼັກດັ່ງກ່າວ ເທົ່າທີ່ຕົ້ນພົບວ່າມີອາຍຸເຖິງ 838 ກວ່າປີ ເປັນທີ່ຢືນຍັນທາງວິທະຍາສາດແລ້ວວ່າ" ມິອາຍຸເກົ່າກວ່າສີລາຈາຣືກຂອງຂຸນຣາມຄຳແຫງແຫ່ງສຸໂຂໄທ" ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນໜັງສືຂອງຂຸນຣາມຄຳແຫງ ຕ້ອງມີວິວັດທະນາການມາຈາກສອງແຫ່ງ ເມືອງຊວາ(ຫຼວງພຣະບາງ) ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນອັກສອນນີ້ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ "ອັກສອນລາວເດີມ", ຄຳວ່າອັກສອນລາວເດີມນີ້ແມ່ນຕັງຂຶ້ນໃຫ້ຄຽງຄູ່ກັບ "ອັກສອນລາວບູຮານ" ທີ່ຊາວລາວເຮົາ ຫຼືນັກປະຫວັດສາດ, ອັກສອນສາດ ຂອງບັນດາປະເທດໃກ້ຄຽງເຮົາ ພະຍາຍາມບັນຍັດໃຫ້ເປັນອັກສອນທັມ ເລີຍເຮັດໃຫ້ອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ກາຍ ເປັນ ອັກສອນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໃນຄວາມເຊື່ອຄົນໃນປັດຈຸບັນ, ເປັນອັກສອນຂອງຊັ້ນສູງບໍ່ມີໃຜກ້າເອົາລົງ ມາອ່ານໃນທີ່ສຸດໜັງສືເຫຼົ່ານີ້ກໍ ຖືກລືມໂດຍປະຊາຊົນທົ່ວໄປ ອີກທາງໜຶ່ງເນື້ອໃນ ແລະຄວາມໝາຍອັນເປັນທິດສະດີດັ້ງເດີມຂອງລາວກໍຖືກປິດຂັງໄວ້ໃນຕູ້ໂດຍທີ່ບໍ່ນຳອອກມາໃຊ້ ກາຍເປັນຄວາມຮູ້ເປັນໝັນ ໃຊ້ການບໍ່ໄດ້ໂດຍຄວາມເຄົາລົບສັດທາ. ສີລາຈາຣືກວັດວິຊຸນ (ປັດຈຸບັນຖືກຍ້າຍໄປປະດິດສະຖານທີ່ພຣະຣາຊະວັງຫຼວງພຣະບາງແລ້ວ) ເປັນສີລາຈາຣືກວັດວິຊຸນ ທີ່ບັນທຶກດ້ວຍອັກສອນລາວເດີມ ມີ 11 ແຖວ, ຈຳນວນອັກສອນ 93 ອັກສອນ(ລວມສະຫຼະດ້ວຍ) ເຊິ່ງອ່ານພົບໂດຍ ທ່ານບຸນມີ ເທບສີເມືອງ, ຕາມຈາຣືກມີອາຍຸ 835 ປີ(2005) ເປັນອັກສອນທີ່ເກົ່າແກ່ກວ່າອັກສອນຂນຣາມຄຳແຫງ ສຸໂຂໄທ 113 ປີ. ວິທີທຽບການຄິດໄລ່ ຄື 1. ສີລາຈາຣຶກ ວັດວິຊຸນ: ປີທີ່ປະກົດໃນສີລາຈາຣືກ ທີ່ປາກົດປີຈຸນລະສັງກຣາດ 532 ກົງກັບ ພ.ສ 1713.

ຈາຣືກຂຸນຣາມຄຳແຫງ: ທີ່ປາກົດໃນສີລາຈາຣືກ ປີ ມ.ສ 1205 ກົງກັບ ຈ.ສ 645 ກົງກັບ ພ.ສ 1826 ກົງກັບ ຄ.ສ 1283 ແລ້ວເອົາ ຄ.ສ ທີ່ປາກົດມາລົບ 1283-1170 = 113.(ສີລາຈາຣືກວັດວິຊຸນເກົ່າກວ່າສີລາຈາຣືກຂຸນຣາມຄຳແຫງ) ອັກສອນລາວເດີມ ທີ່ບັນທຶກຄັງຄວາມຮູ້ຂອງຄົນລາວບູຮານໄວ້ ແຕ່ອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ມີຄົນຈຳນວນໜ້ອຍອ່ານໄດ້ສິ່ງທີ່ໜ້າວິຕົກ ກໍຄືອັກສອນເຫຼົ່າຖືກກາໜ້າຈາກຜູ້ສືບທອດມໍ ລະດົກລາວຣຸ່ນໃໝ່(ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ບາງຄົນ)ວ່າອັກສອນທັມ, ບາງຄົນກໍວ່າອັກສອນປາລີ, ບາງຄົນກໍວ່າພາສາ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ບາງຄົນກໍເວົ້າຄວບກັນໄປເລີຍ ໂດຍຂາດຫຼັກຖານວ່າ "ພາສາປາລີ-ສັນສະກິດ" ນອກ ຈາກນີ້ແລ້ວໄພອັນຕະລາຍອັນໜຶ່ງຂອງໜັງສືລາວບູຮານ ໃນຮູບແບບໃບລານກໍຕາມ, ຮູບແບບເຈັ້ຍສາກໍຕາມ ຫຼືໃນຮູບແບບປື້ມກໍຕາມອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ຍັງໄດ້ຂາຍໃນທ້ອງຕລາດໃນລາຄາທີ່ແພງ ແຕ່ບໍ່ເໝາະສົມກັບຄຸນຄ່າຂອງໜັງສືດ້ວຍ ທັງນີ້ທັງນັ້ນເກີດຈາກປັດໄຈຫຼາຍດ້ານຄື 1. ຕ້ອງການເງິນ, 2. ເຫັນເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຄາ ເພາະອ່ານບໍ່ໄດ້.

ຢ່າງໃດກໍຕາມ ເຖິງວ່າໜັງສືເຫຼົ່ານີ້ບາງສ່ວນຈະຖືກທຳລາຍ ຫຼືຂາຍໄປກໍຕາມ ແຕ່ມັນຄືຫຼັກຖານໜຶ່ງ ທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງ "ອັກຂະຫຼະພາສາ ແລະວັດຈະນະພາສາຂອງຊາດລາວ ທີ່ຄວນຫັນມາສົນໃຈສຶກສາ". ອັກສອນລາວເດີມ ປາກົດໃຊ້ໃນກຸ່ມຊົນຊາດລາວທັງໃນ ແລະນອກປະເທດລາວປັດຈຸບັນ ຄຽງຄູ່ກັບອັກສອນລາວບູຮານ(ອັກສອນທັມ), ໂດຍສະເພາະແມ່ນຊົນຊາດລາວໃນອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ແລະບັນດາຫົວເມືອງລ້ານຊ້າງ ທັງກ່ອນ ແລະຫຼັງລ້ານຊ້າງດ້ວຍ, ທີ່ວ່າກ່ອນລ້ານຊ້າງ ໝາຍເອົາບັນດາອານນາຈັກກ່ອນລ້ານຊ້າງ(ເອກະພາບ) ເຊິ່ງມີຫຼັກຖານສີລາຈາລຶກຂຸນຣາມຄຳແຫງ ເປັນຕົວແທນແຫ່ງອານາຈັກເກົ່າ ແກ່ກອນລ້ານຊ້າງເອກະພາບ ທີ່ເປັນຕົວແທນແຫ່ງອາຈັກຂອງຊົນ ຊາດຕະກູນໄຕ ທີ່ໃຊ້ອັກສອນລາວເດີມ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ດິນແດນແມ່ນຳ້ຂອງກ້ຳຕາເວັນຕົກ ແລະຫຼັກສີລາຈາລຶກວັດວິຊຸນ ເປັນຕົວແທນແຫ່ງອານາ ຈັກຊຂອງຊຸມຊົນຊາດຕະກູນໄຕ ທີ່ໃຊ້ອັກສອນລາວເດີມ ຢູ່ຝັ່ງຂອງດ້ານຕາເວັນອອກ, ນອກຈາກນີ້ເຮົາຍັງ ພົບຫຼັກຖານອັກສອນລາວ ທີ່ສະໜັບສະໜູນສີຄາຈາຣືກວັດວິຊຸນໃຫ້ພົ້ນເດັ່ນ ຄື ສີລາຈາຣືກອັກສອນພຣະ ທາດບ້ານຮ້າງບ້ານນາແຮ່ ເມືອງສາກົນນະຄອນ, ເຊິ່ງບໍ່ພຽງແຕ່ຢັ້ງຢືນດ້ານຄວາມເກົ່າແກ່ຂອງອັກສອນ ລາວເທົ່ານັ້ນ ຍັງຢັ້ງຢືນເຖິງອາຣະຍະທັມຊຸມຊົນລາວດ້ວຍ.

ສີລາຈາລຶກ 3 ຫຼັກນີ້ເປັນຫຼັກຖານພຽງພໍແລ້ວ ທີ່ໃຫ້ເຮົາສຶກສາເຖິງຄວາມເປັນມາຂອງ ອັກສອນລາວເດີມໄດ້ຢ່າງລະອຽດຖີ່ຖ້ວນ, ທີ່ສາມາດສືບທາວຫາຕົ້ນປາຍສາຍເຫດຂອງຄວາມເປັນ ມາຂອງອັກ ສອນລາວຊະນິດນີ້ ເທິງສອງຝາກຝັ່ງແມ່ນຳ້ຂອງໃນອຸສາຄະເນ ໂດຍສະເພາະດິນແດນອະດີດອານາຈັກລ້ານຊ້າງ ເຊິ່ງອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ຖືກກາໜ້າໃຫ້ສົມຍານາມວ່າ "ໄທນ້ອຍ" ເພາະເຫດໃດ? ຈິງບໍທີ່ວ່າໜັງສືລາວເດີມ ມີຊື່ວ່າໜັງສືໄທນ້ອຍມາແລ້ວ ເມື່ອ ໘໐໐ ກວ່າປີ ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ "ໜັງສືໄທນ້ອຍ" ໄດ້ກຳເນີດຈາກອຳນາດທາງການເມືອງ ທີ່ສະຫຍາມຕັ້ງຊື່ໃຫ້ ເມື່ອລາວຂາດອິດສະຫຼະພາບ ຫຼັງປີ ຄ.ສ ໑໘໒໘ ນີ້ເປັນຕົ້ນມາ.

ຮູບຂອງອັກສອນລາວເດີມລາວເດີມນັ້ນ ໂດຍລວມແລ້ວ ຄື ຮູບອັກສອນລາວເດີມ ທີ່ພັດທະນາເປັນໜັງສືມາດຕະຖານແລ້ວ ເປັນດັ່ງນີ້ຮູບອັກສອນລາວເດີມ ທີ່ຂຽນຂຶ້ນເປັນໄວຍາກອນມາດຕະຖານ ໂດຍມີພຣະຣາຊະບັນດິດສະພາຈັນທະບູຣີ ເຊິ່ງມີເຈົ້າເພັດຊະຣາດ ຣັດຕະນະວົງສາ ເປັນປະມຸກ ແລະມີມະຫາສີລາ ວິຣະວົງສ໌ ເປັນປະທານຮຽບຮຽງແຕ່ງຂຶ້ນ ໂດຍບັນຍັດອັກສອນໃຫ້ຄົບ 33 ຕົວ ແລະ ສາມາຂຽນໄດ້ທັງຄຳລາວ ແລະຄຳປາລີໄດ້ອັກສອນລາວບູຮານໃຊ້ຂຽນພາສາປາລີ ມີ 32 ຕົວ ແບ່ງອອກເປັນ 5 ວັກ ວັກລະ 5 ໂຕ ລວມ ມີ 25 ໂຕ ແລະ "ອະວັຄ ຫຼືເສດວັຄອີກ 7 ໂຕ - ສະຫຼະເຄົ້າລາວບູຮານໃຊ້ຜະປະສົມອັກສອນ ເວລາຂຽນພາສາລາວມີ 9 ສຽງ ແລະ 9 ຮູບ ຫາກຂຽນໃນພາສາປາລີ ມີ 8 ສຽງ 7 ຮູບ, (ຄືໃນພາສາປາລີ ບໍ່ມີຮູບອະມີແຕ່ສຽງ). - ໝາຍເຫດ: ສຣະຈົມແລະສຣະຟູນີ້ ເວລາເອົາໄປໃຊ້ນັ້ນ ໃຫ້ເບິ່ງຮູບການຂຽນ ວ່າຈະເໝາະ ສົມ ເອົາຮູບສຣະໃດໄປຂຽນ.

ຄົ້ນຄວ້າໂດຍ: ພຣະຄຣູເນືອງພິລັກ ໂຊຕິທອນ

ອັກສອນລາວບູຮານ

ອັກສອນລາວບູຮານ ຫຼືອັກສອນທັມ ເປັນອັກສອນລາວອີກປະເພດໜຶ່ງ ຄົນລາວບັນດາເຜົ່າໃຊ້ອັກ ສອນນີ້ຄຽງຄູ່ກັນກັບອັກສອນລາວເດີມມາຕະຫຼອດໄລຍະປະຫວັດສາດ ຕາມການປ່ຽນແປງຂອງຍຸກສະໄໝ ຊາດລາວເປັນຊາດໜຶ່ງທີ່ເກົ່າແກ່ມີອາຣະຍະທຳເປັນຂອງຕົນຢ່າງມີເອກະລັກ ເຫັນໄດ້ຈາກບັນດາຊົນຊາດລາວເຮົາມີອາຣະຍະທຳຂອງຕົນຫຼາຍດ້ານ ສິ່ງທີ່ເອກະອ້າງອີກຢ່າງໜຶ່ງຄືອັກສອນ ຊາດລາວມີອັກ ສອນໃຊ້ ໒ ແບບ ຄື ອັກສອນລາວບູຮານ ແລະອັກສອນລາວເດີມ ອັກສອນລາວບູຮານ ເປັນອັກສອນຂອງຊົນຊາດລາວບັນດາເຜົ່າໃຊ້ກັນມາຄູ່ກັບຊົນຊາດລາວ ເມື່ອປີ ໑໙໑໐ ສະພາ ຈັນທະບູຣີໄດ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ກຳນົດໃຫ້ອັກສອນລາວບູຮານໃຫ້ຂຽນອັກທາງພຸດທະຈັກ ແລະເອົາອັກສອນລາວເດີມ ພັດທະນາມາເປັນ ອັກສອນລາວ ໃຊ້ໃນຣາຊະອານາຈັກ ຮຽກວ່າອັກສອນທາງການລາວ ແຕ່ນັ້ນມາອັກສອນລາວບູຮານເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຮູ້ຈັກໃນນາມອັກສອນທຳ.

ອັກສອນທຳ ສາມາດຂຽນໄດ້ ທັງພາສາປາລີ ແລະພາສາລາວ ອັກສອນທັມທີ່ຂຽນພາສາປາລີມີຈຳນວນ 32 ຕົວ ທັງທັງຕົວເຕັມ ແລະຕົວເຟື້ອງບາງຕົວດ້ວຍ, ອັກສອນລາວບູຮານໃຊ້ຂຽນພາສາປາລີ ມີ 32 ຕົວ ແບ່ງອອກເປັນ 5 ວັກ ວັກລະ 5 ໂຕ ລວມ ມີ 25 ໂຕ ແລະ "ອະວັກ ຫຼືເສດວັກອີກ 7 ໂຕ", ແຕ່ເມື່ອອັກສອນເລົ່ານີ້ເອົາໄປຂຽນເອົາໄປຂຽນພາສາລາວ ເຂົາຮຽກວ່າຄຳນິໄສ, ອັກສອນທັມຈະເພີ່ມຮູບ ຂຶ້ນ ຄືອັກສອນ ປ, ຟ, ຝ, ຮ ແລະອັກສອນຄວບອີກ 6 ຮູບ, ຣວມເປັນ 42 ຮູບ.

ອັກສອນລາວບູຮານ ເໝືອນກັບອັກສອນລາວເດີມຄືຕັ້ງຢູ່ທົ່ວທຸກທິດຂອງຕົວເຄົ້າ ແລະພິເສດກວ່າ ອັກສອນລາວເດີມ ກໍຄືອັກສອນບາງຕົວເມື່ອມາຜະສົມອັກສອນແລ້ວ ຕົວສະກົດມັກຈະປ່ຽນຮູບ, ປ່ຽນທີ່ໄປ ຕາມຮູບຂອງຄຳ. ສະຫຼະລາວບູຮານໃຊ້ປະສົມ ເວລາຂຽນພາສາປາລີມີ ໘ ສຽງ ແລະ ໗ ຮູບ (ຄືໃນພາສາປາລີ ບໍ່ມີຮູບອະ ມີແຕ່ສຽງ), ໃນອັກສອນລາວບູຮານນັ້ນ ສະນັ້ນຈະມີສະຫຼະຈົມ ແລະສະຫຼະຟູ. ໝາຍເຫດ: ສະຫຼະຈົມ ແລະສະຫຼະຟູນີ້ ເວລາເອົາໄປໃຊ້ນັ້ນ ໃຫ້ເບິ່ງຮູບການຂຽນ ວ່າຈະ    ເໝາະສົມ ເອົາຮູບສະຫຼະໃດໄປຂຽນ. ຕົວຢ່າງການຂຽນອັກສອນລາວບູຮານ(ອັກສອນທຳ)ໃນພາສາລາວ ການຂຽນນີ້ໄດ້ຂຽນແບບປະຍຸກ ຄືຂຽນໃຫ້ມີວັນນະຍຸດ ຄວາມຈິງແລ້ວ ແຕ່ເດີມອັກສອນລາວບູຮານ ຫຼືອັກສອນທຳນີ້ ບໍ່ປາກົດມີຮູບວັນນະຍູດແຕ່ມີສຽງວັນນະຍຸດ, ເຖິງປານນັ້ນໃນໜັງສືໃບລານບາງສະບັບ ກໍປາກົດມີຮູບວັນນະຍຸດ ທີ່ຈານໃນໃບລານດ້ວຍ ສ່ວນຫຼາຍວັນນະຍຸດ ຈະມີ ໒ ຮູບ ຄື ເອກ ແລະ ໂທ ໒. 

ວິທີຂຽນອັກສອນລາວບູຮານ(ອັກສອນທຳ) ເປັນພາສາປາລີ ແລະຖ່າຍຖອດຮູບອັກສອນລາວບູຮານ ມາເປັນອັກສອນລາວເດີມ, ເພື່ອໃຫ້ເຫັນຮູບອັກສອນລາວບູຮານ ທີ່ຂຽນພາສາປາລີນັ້ນ ໃຊ້ອັກ ສອນ. ໝາຍເຫດ: ອັກສອນລາວບູຮານແຕ່ລະຮູບ ເມື່ອຂຽນພາສາປາລີນັ້ນ ໄດ້ຖອດຮູບເປັນອັກສອນລາວເດີມແລ້ວ ຈະເປັນຮູບອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ (ວິທີນີ້ບໍ່ແມ່ນແປພາສາ ແຕ່ປະຣິວັດຮູບອັກສອນ ຈາກອັກສອນແບບໜຶ່ງ ມາເປັນອັກສອນແບບໜຶ່ງ ແຕ່ຄົງເຄົ້າພາສາເດີມໄວ້ທຸກຢ່າງຮຽກວ່າ ປະຣິວັດຮູບອັກສອນ ຫຼືປະຣິວັດ).

ຄົ້ນຄວ້າໂດຍ: ພຣະຄຣູເນືອງພິລັກ ໂຊຕິທອນ

ພາສາລາວ ມີຄວາມຈຳເປັນຕໍ່ຄົນລາວທຸກໆຄົນ

            ມີຫຼາຍຄົນເຂົ້າໃຈວ່າ "ເຮົາເປັນຄົນລາວຈັ່ງໃດກໍຮູ້ພາສາລາວແລ້ວ ບໍ່ຕ້ອງຮຽນກໍຮູ້ເອງ ຮຽນພາສາ ອື່ນດີກວ່າ, ບາງຜ່ອງກໍວ່າ ພາສາລາວໃຊ້ຈັ່ງໃດກໍຖືກ, ບາງຄົນກໍວ່າ ເຮົາຮຽນເປັນນາຍ, ຮຽນເສດຖະກິດ, ຮຽນຕຳຫຼວດ ບໍ່ຈຳເປັນຮູ້ພາສາລາວກະໄດ້ ແລະມີຫຼາຍໆ ຄວາມຄິດຄວາມເຫັນ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນອອກໄປ" ຄວາມເຫັນແບບທີ່ວ່ານີ້ ລ້ວນແຕ່ເປັນຄວາມເຫັນທີ່ຜິດທັງນັ້ນ ຈັດຢູ່ໃນແນວຄິດຫຍໍ້ທໍ້ທາງພາສາ.
            ຄວາມຈິງແລ້ວ ພາສາລາກໍມີຄວາມຈຳເປັນຕໍ່ຄົນລາວ ພາສາຊາດໃດໆກໍມີຄວາມຈຳເປັນຕໍ່ຊາດນັ້ນໆ ເພາະພາສາຄືການສື່ສານ ຫາກເຮົາບໍ່ເຂົ້າໃຈພາສາ ກໍຍາກທີ່ຈະສື່ສານ ແລະເຂົ້າໃຈບັນຫາຕ່າງໆໄດ້ຮູ້ເລື່ອງ.
            ເພາະໜ້າທີ່ຂອງພາສາ ກໍຄືການສື່ສານ ຫາກສື່ສານບໍ່ຮູ້ເລື່ອງກໍໃຊ້ພາສາໄປຕາມລຳພັງໃຈ ຄົນອື່ນກໍບໍ່ເຂົ້າໃຈ ໃນທີ່ສຸດກໍບໍຣິຫານວຽກງານໄປໃນລັກສະນະໃຊ້ອຳນາດ, ເຮົາຈະມີໜ້າທີ່ຫຍັງກໍຕ້ອງຮູ້ພາສາ ຫາກບໍ່ຮູ້ພາສາ ກໍໃຫ້ພາສາທີ່ຜິດ ເຊັ່ນດຽວກັບຕົວຢ່າງເທິງນີ້ (ເບິ່ງຮູບ)
            ສະມາຄົມ(ຄົນ)ຈີນ, ສະມາຄົມ(ຄົນ)ຫວຽດນາມ, ສະມາຄົມ(ຄົນ)ຂະເໝນ, ສະມາຄົມ(ຄົນ)ຍີ່ນປຸ່ນ, ສະມາຄົມ(ຄົນ)ລາວ
           - ອັນວ່າຄົນ ຕັດຖີ້ມໄປເລີຍ ເພາະຄຳມັນສົມບູນໃນຕົວມັນ "ຄົນ" ກະເລີຍເປັນຄຳເຫຼືອ ເວົ້າບໍ່ເວົ້າມັນ ກະໄດ້ "ລາວ, ຈີນ, ຫວຽດ" ລ້ວນແຕ່ມີ "ຄົນ" ໃນຕົວ(ໂຕ)ມັນດ້ວຍ, ຈຶ່ງຍັງເຫຼືອແຕ່ :
           - ສະມາຄົມຈີນ ສະມາຄົມຫວຽດນາມ ສະມາຄົມຂະເໝນ ສະມາຄົມຍີ່ນປຸ່ນ. ສະມາຄົມລາວ. - ລອງອ່ານສົມທຽບກັນເບິ່ງ ລະຫວ່າງທີ່ມີຄົນ ກັບບໍ່ມີຄົນ ມັນສື່ສານສົມບູນເໝືອນກັນບໍ ?
           - ການສ້າງປະໂຫຍກ ຫາກຄຳໃດບໍ່ສົມບູນ ຫາມາເພີ່ມ, ຄຳໃດເຫຼືອຕັດຖິ້ມ. ຕົວຢ່າງຄຳທີ່ວ່າ :
           - ສະມາຄົມໝາກກາເຟລາວ ຫຼືສະມາຄົມກາເຟລາວ, ດັ່ງທີ່ໄມ້ຈັນບອກ ບໍ່ສົມບູນໃນຕົວມັນທັງສອງ ຕ້ອງໃຫ້ຄຳ ກຳມະ ຜູ້ກະທຳໃຫ້ມັນ ໃນປະໂຍກເທິງ ມີແຕ່ປະທານ "ສະມາຄົມ" ກັບ ກິຣະຍາ ແລະ ນາມ "ໝາກກາເຟລາວ" ຕ້ອງຫາກຳມະ ມາໃຫ້ມັນ ມັນຈຶ່ງສົມບູນ ຄື "ຜູ້ ຫຼື ຄົນ" ຫາກມີປະໂຫຍກແບບນັ້ນ ເຂົາຈະບໍ່ນິຍົມໃຊ້ "ຄົນ" ເຂົາຈະໃຊ້ "ຜູ້" ແທນ ເຊັ່ນ ສະມາຄົມ(ຜູ້ປູກ) ໝາກກາເຟລາວ ຫຼືສະມາຄົມ(ຜູ້ປູກ)ກາເຟລາວ. - ອັນວ່າ "ຜູ້ປູກ" ເປັນກຳມະ ຄືກະທຳໃຫ້ກະເຟ ຕ້ອງທຳໜ້າທີ່ຂອງ ມັນໃຫ້ສົມບູນ. - ທີ່ນີ້ເຮົາຊິເອົາຄຳໃດມາໃຊ້ໃນ ໒ ຄຳ, ບໍ່ຕ້ອງຄິດເອົາ,ຕ້ອງເອົາຕາມ ກົດເກນຂອງໄວຍາກອນ, ສະມາຄົມ(ຜູ້ປູກ) ໝາກກາເຟລາວ ຫຼືສະມາຄົມ(ຜູ້ປູກ)ກາເຟລາວ. - ຈະເອົາປະໂຫຍກໃດກໍໄດ້ ແຕ່ດີກວ່າ ຕ້ອງ"ສະມາຄົມຜູ້ປູກ ກາເຟລາວ" ເພາະມັນສັ້ນກວ່າ "ເພາະໝາກກາເຟ", ກັບ "ກາເຟ" ຄຳວ່າ "ກາເຟ" ຈະສົມບູນກວ່າ ແລະບໍ່ເປືອງເນື້ອທີ່ປະຫຍັດເຂົ້າໄປອີກ. - ນີ້ແລ້ວ ຄືຄວາມໝາຍຄວາມສຳຄັນຂອງພາສາລາວ, ຕອນເວົ້າສຳຄັນນ້ອຍກວ່າການຂຽນ ແຕ່ຫາກເວົ້າໃນທາງການ ໃຊ້ໃນທາງການສຳຄັນກວ່າ. - ອັນວ່າ "ສະມາຄົມ" ມາຈາກ "ສະມະຄະມະ" ແປ ເຂົ້າມາຫາກັນ, ຫຼືໄປມາຫາສູ່ກັນ. ຂອບໃຈທີ່ໃຫ້ໂອກາດ ຂຽນເດີ

ການພັດທະນາໜັງສືລາວ ເຄິ່ງສະຕະວັດ ມີຄວາມສຳເລັດຜົນຫຼືບໍ່ ? (໒)

- ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຕ່າງໆນັ້ນ ໃນເມືອງມະນຸດບໍ່ມີມະນຸດຄົນໃດປາສະຈາກໄດ້ ເພາະມະນຸດມີຄວາມຍຸ້ງຍາກເປັນພື້ນຖານຢູ່ແລ້ວ ບໍ່ວ່າຄວາມຫຍຸ້ງ ຍາກທີ່ເກີດຂຶ້ນພາຍໃນຕົນ ກໍຄືຄວາມຫຍຸ້ງຍາກທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກພາຍນອກຕົນ ກໍຍ່ອມທຳໃຫ້ມະນຸດເກີດຄວາມທຸກ ຄວາມພັດພາກ ຄວາມບໍ່ສົມຫວັງ ຈົນເຖິງຂັ້ນປຣາຊັຍ ບາງຄົນ ບາງເຣື່ອງ ບາງເຫດກາຣກໍຫຼົວຕລອດຊີວິດ ກໍຍ່ອມມີ.
- ຫາກຄວາມຫຍຸ້ງຍາກນັ້ນ ເກີດຈາກບັນຫາອຸປະສັກທາງດ້ານພຶດຕິກັມ, ການກະທຳ ແລະແນວຄິດອັນບໍ່ເທດເໝາະບາງຢ່າງ ມະນຸດກໍສາມາດຜ່ານ ຜ່າອຸປະສັກນັ້ນໆ ເມື່ອມີໃຈສູ້ ມີຄວາມຕັ້ງໃຈ ແລະຄວາມມຸ້ງຫຍັງ ທີ່ຈະຜ່ານຜ່າອຸປະສັກ, ຫາກແຕ່ວ່າອຸປະສັກບາງຢ່າງມັນເດີນໄປບໍ່ສົດສວຍງົດ ງາມກໍຕາມ, ອຸປະສັກບາງທີ່ເກີດຄວາມຄວາມເຫັນຜິດ ອະຄະຕິ ຄວາມບໍ່ຮູ້ເທົ່າເຖິງກາຣ ແລະການມອງແບບຫູບໍ່ກວ້າງຕາບໍ່ໄກນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອຸປະສັກ ທີ່ໃຫ້ຜົນຍາວນານ ແລະຜົນທີ່ອອກມາກໍບໍ່ສ້າງສັນ ສາມາດເຮັດໃຫ້ຕົນ ສັງຄົມ ແລະປະເທດຊາດຫຼົມເຫຼວໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັບອຸປະສັກ ຂອງຄະນະກັມມະການຟື້ນຟູອັກສອນສາດລາວຄະນະທໍາອິດ ຂອງບັນດິຕສະພາຈັນທະບໍຣີ ເຊິ່ງມຣສົມເດັດເຈົ້າເພັຊຣາຊເປັນ ປະທານດ້ວຍຊໍ້າຍັງມີບັນຫາ ເພາະແນວຄິດ ຄວາມຮັບຮູ້ ແນວຕິດຕໍ່ຕ້ານຊາດນິຍົມ ແລະແນວຄິດບໍ່ມອງກາຣໄກນັ້ນ ມັນໄດ້ປະສົມປົນເປິນໍາຝ່າຍຕ່າງໆ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດອຸປະສັກໃນການດໍາເນີນການຂອງຄະນະດັ່ງກ່າວ ເຖິງຄະນະດັ່ງກ່າວ ຈະດຳເນີນໃນລັກສະນະທີ່ມີເອກະພາບ ແຕ່ສຽງພາຍນອກໄດ້ສະທ້ອນເຂົ້າໄປຫາຄະນະກັມ​ມະກາຣນັ້ນ ລ້ວນແຕ່ເປັນອຸປະສັກ ອຸປະສັກໃນກາຮຟື້ນຟູອັກສອນລາວ ເປັນຈັງໃດ ມີຫຍັງແນ່ເຊີນອ່ານໃນບັນທຶກຂອງຍາພໍ່ມະຫາສີລາ ວິຣະວົງ ທີ່ຂຽນໄວ້ໃນໜັງສືອັກສອນສາດລາວ ປະວັດໜັງສືລາວ ໜ້າ ໒໘-໒໙ ດັ່ງນີ້:-

ບັນທຶກໜ້າ ໒໘-໒໙

"- ໃນຂະນະທີ່ສຶກສາຫາຊ່ອງທາງ ປັບປຸງອັກສຣລາວຢູ່ນີ້ ໄດ້ເກີດມີມະຕິແຕກກັນເປັນ ໓ ພວກ ຄື ພວກໜຶ່ງທີ່ໄດ້ຮຽນໜັງສືຝຣັ່ງເສດຫຼາຍ ເຫັນດີ ໃຫ້ລຶບອັກສອນລາວຖິ້ມ ແລ້ວບັນຍັຕເອົາຕົວອັກສອນຝຣັ່ງ ໃຊ້ຂຽນຄໍາລາວ ແລະຄຳປາລີ,(໑) ດັ່ງດຽວກັບຕົວກົ໊ກຫງື້ ຂອງຫວຽດນາມ(໒)

- ອີກພວກທີສອງເຫັນວ່າສຳລັບຕົວລາວ ທີ່ບໍ່ມີໃນອັກສອນບາລີນັ້ນ(໓) ໃຫ້ໃຈຈຸດ "." ກ້ອງຕົວໜັງສືລາວເອົາ ຄືກັນກັບອັກສຣໂຣມັນ ທີ່ໃຊ້ຂຽນຄຳປາລີ ຄຳແນະນຳນີ້ມາຈາກຄວາມເຫັນດີ ຂອງທ່ານສາສຕຣາຈາຣຍ໌ລຸຍ ປີໂນຕ໌ ທີ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນຈົດໝາຍເຫຕຂອງທ່ານ ສະບັບເລກທີ ໓໕໑ ລົງວັນທີ ໕ ເມສາ ໑໙໑໘.

- ສ່ວນພວກທີ ໓ ເຫັນວ່າຈະລືບລ້າງຕົວລາວຖິ້ມບໍ່ຄວນ ແລະຈະໃຊ້ຈຸດຕືກັບຕົວອັກສຣໂຣມັນກໍບໍ່ສະດວກ ເພາະຄວາມລຶ້ງຕາ ກັບອັກສອນຕົວເດີມເຫິງ ແລ້ວ, ຈະພາໃຫ້ຫຼົງສເມີ, ເມື່ອເປັນດັ່ງນີ້ກໍແໜງຕື່ມຕົວທີ່ຍັງຂາດຢູ່ນັ້ນເຂົ້າມາໃໝ່ເລີຍຈະດີກວ່າເພາະວ່າ:-

໑. ໄທຍ໌ກັບຂະເໝນ ໄດ້ປ່ຽນມາແລ້ວ.
໒. ຕົວອັກສຣລາວ ທີ່ຜາກົຕໃນສີລາເລຂກໍຜາກົຕວ່າເພິ່ນໃຊ້ມາແລ້ວ ເກືອບເຫັນຄົບທຸກຕົວ.
໓. ໃນປະເທສໜຶ່ງ ຄວນມີຕົວໜັງສືເປັນຂອງຊາຕ ແຕ່ແບບດຽວ ຄື ສຳລັບລາວກໍຕ້ອງແມ່ນຕົວລາວ ຖ້າບໍ່ເຫັນບໍ່ຄົບກໍຕື່ມເຂົ້າ.
໔. ເມື່ອໃຊ້ຕົວໜັງສືຕົວດຽວກັນ ທັງທາງໂລກແລະທາງທັມ ປະຊາຊົນກໍຈະໄດ້ມີຄວາມຮູ້ກວ້າງຂວາງ ທັງທາງໂລກ ແລະທາງທັມ ໂດຍການໃຊ້ຕົວໜັງສື ຕົວດຽວກັນ.
- ເມື່ອເຫັນວ່າ ຄວາມເຫັນຂອງພວກທີ ໓ ມີເຫຕຜົນດີ ທີ່ປະຊຸມຈຶ່ງໄດ້ລົງມະຕິເຫັນດີ ໃຫ້ຕື່ມຕົວອັກສອນລາວໃຫ້ຄົບ ຕາມຕົວປາລີ ແລະສັນສະກຣິຕ ທີ່ບູຮານເຄີຍໃຊ້ມາແລ້ວ ຄືກັນກັບປະເທສທັງຫຼາຍ ທີ່ໄດ້ໜັງສືມາຈາກບ່ອນດຽວກັນ ໃນກາຣຕື່ມນີ້ ໄດ້ວາງຫຼັກໄວ້ ໒ ປະກາຣ ຄື:-

໑. ຊອກຄົ້ນເອົາຣູບຕົວໜັງສື ທີ່ຕື່ມມາໃໝ່ນັ້ນ ເຊິ່ງມີຢູ່ໃນສີລາເລຂເກົ່າໆ (ທີ່ໄດ້ຊອກໃນສີລາເລຂຄື ຍ-ຜູ້ຍິງ, ພ-ພະຮິຍາ, ທ-ໝາກຕົລ, ສ-ບໍ ແລະ ສ-ຄໍ ຕົວ ນ-ສາມເນນ, ຕົວຕໍໃຫຍ່ ແລະ ຖ-ໃຫຍ)
໒. ສ່ວນທີ່ບໍ່ເຫັນໃນສີລາເລຂເກົ່າ ໄດ້ດັດແປງເອົາຕົວອັກສອນທັມເຂົ້າມາໃສ່.

- ກາຣທີ່ເປັນດັ່ງນີ້ ຄະນະກັມມະກາຣ ຫໍສະໝຸດສະພາຈັນທະບູຣີ ໄດ້ຕື່ມຕົວອັກສຣລາວຂຶ້ນ ແລະໄດ້ຈັດພິທໄວຍາກຣນ໌ລາວພາຄ "ອັກຂຣະວີທີ" ສຳເຣັດໃນປີ ໑໙໓໕ ແລະທາງໂຮງຮຽນປຣິຍັຕຕິທັມ ໄດ້ອາສັຍແບບອັກຂຣະວິທີນີ້ເປັນຫຼັກ ຈຶ່ງໄດ້ແຕ່ງປຶ້ມຮຽນ ພາສາປາລີຈົນຮອດຫຼັກສູຕຕ່າງໆ ໃນທາງສາສນາ ອອກແຜ່ຜາຍຮ່ຳຮຽນຕໍ່ມາ ເປັນເວລາຫາຍປີ"

- ເມື່ອເຮົາອ່ານບັນທຶກກາຣປັບປຸງອັກສຣລາວໃນໄຣຍະຕົ້ນໆ ຂອງຣາຊະບັນດິດສະພາຈັນທະບູຣີ ພາຍໃຕ້ກາຣນຳອັນປີຊາສາມາດຂອງສົມເດັດເຈົ້າ ເພັຊຣາຊອົງນາຍົກຂອງສາພາດັ່ງກ່າວແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເຮົາມອງເຫັນຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຫຼາຍປະກາຣ ບໍ່ວ່າຈະເປັນດ້ານເຄື່ອງມີການຄົ້ນຄວ້າ ບຸຄຄະລາກຣ ທີ່ມັນຫຍຸ້ງຍາກທີ່ສຸດ ກໍຄືແນວຄວາມຄິດທີ່ເຫັນຕ່າງກັນ ຈົນມີມະຕິເປັນ ໓ ມະຕິ ລ້ວນແຕ່ເປັນອຸປະສັກໃຫ້ແກ່ຄະນະກັມມະກາຣປັບປຸງແລະພື້ນຟູ ອັກສອນລາວເປັນຢ່າງຍິ່ງ ແຕ່ກໍນັບວ່າເປັນໂຊກດີຂອງພາສາສາດລາວ ທີ່ທາງຄະນະຕ່າງໆເຖິງມີຄວາມເຫັນແຕກຕ່າງກັນຕັ້ງ ໓ ມະຕິ, ແຕ່ຄະນະດັ່ງກ່າວ ກໍຕົກລົງຮັບຮອງເອົາມະຕິທີ ໓ ທີ່ເຫັນວ່າມີເຫຕຜົນດີກວ່າ ຄືໃຫ້ເພີ່ມຕື່ມອັກສອນທີ່ບໍ່ມີໃນອັກສອນລາວເດີມເຂົ້າ ໂດຍໄປຊອກຫາແບບຢ່າງມາຈາກອັກສຣລາວທີ່ເຄີຍຂຽນກັນມາແລ້ວໃນສີລາເລຂ(ສີລາຈາຣືກ) ຫາກຍັງບໍ່ພົບຕາມຄວາມຕ້ອງກາຮກໍໄດ້ດັດແປງເອົາອັກສຣ ມາຈາກອັກສຣທັມ.
- ເມື່ອມອງວັດຖຸປະສົງ ໒ ປະກາຣນັ້ນແລ້ວ ເຮົາຈະເຫັນໄດ້ວ່າອັກສອນລາວ ເຮົາອັນເປັນເຄົ້າ ທີ່ສືບເນື່ອງມາຈາກບູຮານນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ປັບປຸງມາຈາກອັກສອນປາລີໂດຍກົງ ແລະບໍ່ໄດ້ມາຈາກອັກສຣທັມທັມໝົດ ທີ່ສຳຄັນອັກສອນລາວບໍ່ໄດ້ເອົາແບບຢ່າງມາຈາກອັກສຣໄທຍ໌ສມັຍ ແຕ່ຫາກເອົາແບບຢ່າງທີ່ໄດ້ມີກາຣໃຊ້ມາແລ້ວໃນໝວດອັກສຣລາວບູຮານທີ່ມີກາຣບັນທຶກ ໄວ້ແລ້ວກ່ອນໜ້າສມັຍນັ້ນ ຄືສີລາເລຂ ກາຣທີ່ຄົນຣຸ້ນໃໝ່ພາກັນເວົ້າວ່າກາຣຂຽນແບບລາວບູຮານ ໔໑ ຕົວ, ທີ່ສ້າງຂຶ້ນສຳເຣັດໃນປີ ໑໙໓໕ ຂອງຣາຊະບັນດິດສະພາລາວ ເໝືອນອັກສຣໄທຍ໌ ແລະໄດ້ແບບຢ່າງມາຈາກໄທຍ໌ນັ້ນ ຄວຣຈະເຊົາເຂົ້າໃຈຜິດເຊັ່ນນັ້ນແລ້ວ, ເພາະບັນທຶກນີ້ກໍໄດ້ເວົ້າຈະແຈ້ງແລ້ວວ່າດັດແປງມາຈາກສີລາເລຂອັກ ສອນລາວ ແລະຫາກບໍ່ມີກໍໄດ້ດັດແປງຈາກອັກສຣທັມ.
- ເຖິງຈະມີກາຣກ່າວເຖິງໄທຍ໌ໃນກາຣບັນທຶກນັ້ນ ກໍໝາຍວ່າອັກສອນໄທຍ໌, ອັກສຣເຂມຣ ອັກສອນພະມ້າ ອັກສຣລັງການັ້ນໄດ້ປັບປຸງ ແລະພັດທະນາແລ້ວ ລາວໃນຖານະເປັນຊາດໜຶ່ງທີ່ກຳລັງຈະກຽມພົ້ນອອກຈາກກາຣປົກຄອງຂອງຝຣັ່ງກໍຄວຣທີ່ມີອັກສຣຂອງຊາຕຕົນ ຢ່າງມີເອກະພາບ ສາມາດໃຊ້ຂຽນພາສາລາວ ແລະພາສາປາລີ ທັງພາສາອື່ນໄດ້ ນີ້ຄືວັດຖຸປະສົງເປົ້າໝາຍຂອງຄະນະກັມມະກາຣປັບປຸງ ອັກສຣລາວຍຸກເຣີ່ມຕົ້ນ ທີ່ເຂົາຄິດກັນ ເພື່ອຄວາມເປັນເອກະພາບ ແລະຜົລປໂຍຊນ໌ອັນຍາວນານຂອງຊາຕນັ້ນເອງ.
- ດ້ວຍມະຕິຂອງຄະນະປັບປຸງອັກສອນລາວຍຸກແຮກໆໆ ແລະກາຣຕໍ່ສູ້ທາງກາຣເມືອງຂອງຄະນະສົງ ແລະປະຊາຊົນລາວ ທີ່ຫູກວ້າງຕາໄກບາງກຸ່ມ ໃນອະດີດນັ້ນ ນັບເປັນໄຊຍະນະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຊາຕແລະປະຊາຊົນລາວ ທີ່ບໍ່ເສັຍອັກສອນລາວໄປ ຫາກບໍ່ມີຄະນະກັມມະກາຣຊຸດນີ້ ກັບຄະນະກັມມະກາຣປັບປຸງອັກສຣຂອງຣາຊະບັນດິດສະພາລາວແລ້ວ ມາຮອດປັດຈຸບັນນີ້ ຊາຕລາວເຮົາຄົງຈະເປັນເໝືອນຫຼາຍໆ ຊາຕທີ່ເອົາອັກສຣໂຣມັນ ມາຂຽນແທນອັກສອນລາວ ແລ້ວອັກສອນລາວໃນໄລຍະຫຼັງໆ ອາດເປັນພຽງປະວັດການທີ່ຕາຍໄປກັບອະດີດທີ່ພານຜ່ານ.
- ແຕ່ຄວາມສຳເຣັດຂອງຄະນະກັມມະກາຣປັບປຸງອັກສຣລາວ ກໍຄືຊາຕລາວ ກໍໄດ້ລົ້ມສລາຍລົງໃນເວລາອັນສັ້ນໆ ຄື ອັກສຣລາວ ໔໑ ຕົວຂອງຣາຊະບັນ ດິຕສະພາລາວ ກຳເນີດຂຶ້ນ ແລະຮັບໃຊ້ຊາຕ ແລະພຸດທະສາສນາພຽງ ແຕ່ ໑໔ ປີກໍຕ້ອງລົ້ມເລີກລົງ ຄື ແຕ່ປີ ໑໙໓໗-໑໙໔໘ ເມື່ອຄະນະກັມມະກາຣອັກສຣສາຕຣ໌ລາວ ຄະນະໜຶ່ງໄດ້ອອກຂໍ້ບັງຄັບເປັນພຣະຣາຊະໂອງກາຣເລຂທີ ໑໐ ໃຫ້ມີອັກສຣ ໒໗ ຕົວ ແຕ່ຂຽນໃນລັກສະນະ ພິເສດ (ຣາຍຣະອຽດໂຜດຕິດຕາມໃນບົດຕໍ່ໄປ)


ເຊີງອັຕຖ໌:
(໑) ໃຊ້ຂຽນຄໍາລາວ ແລະຄຳປາລີ : ຄວາມໝາຍຄືໃຫ້ຂຽນຄຳລາວທີ່ເປັນເຄົ້າພາສາລາວແທ້ໆ ແລະພາສາປາລີອັນເປັນເຄົ້າພາສາປາລີແທ້ໆ ໂດຍເອົາອັກສຣໂຣມັນໄປຂຽນ.
(໒) ເໝືອນກັບອັກສອນຫວຽດນາມປັດຈຸບັນ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນມກ່ອນອັກສຣລາວ ເຊິ່ງເອົາອັກສຣໂຣມັນມາຂຽນຄຳຫວຽດນາມແທນອັກສອນໂໝ່ມ ເຊິ່ງເໝືອນອັກສຣຈີນ ທີ່ມີມາແຕ່ເຫິງແລ້ວ.
(໓) ຝ່າຍນີ້ເຫັນວ່າໃຫ້ຄົງອັກສຣລາວໄວ້ເໝືອນເດີມ ແຕ່ໃຫ້ເອົາອັກສອນລາວທີ່ມັນຊໍ້າກັນມາຂຽນແທນ ເມື່ອຂຽນພາສາປາລີ ແຕ່ໂຕໃດທີ່ຂຽນ ຕ່າງກັນເມື່ອໃຊ້ຂຽນພາສາປາລີໃຫ້ໃຊ້ຈຸດ (ນິກຄະຫິດ) ໃສ່ກ້ອງໄວ້

ການພັດທະນາໜັງສືລາວ ເຄິ່ງສະຕະວັດ ມີຄວາມສຳເລັດຜົນຫຼືບໍ່ ? (໑)

ບັນທຶກອັກສອນສາດ ປະວັດໜັງສືລາວ ຂອງຍາພໍ່ມະຫາສີລາ ວິຣະວົງ ກ່າວເຖິງຄະນະກັມມະການຟື້ນຟູອັກສອນລາວ ໔໑ ໂຕ, ເຊິ່ງມີຄວາມເປັນມາ ເກືອບລະອຽດລະອໍ, ທ່ານເວົ້າໄວ້ໃນປຶ້ມດັ່ງກ່າວ ໃນໜ້າ ໒໖-໒໘ ວ່າດັ່ງນີ້:

"- ຄັນມາເຖິງຣະຫວ່າງປີ ຄ.ສ ໑໙໒໙ ສະມາຄົນນັກປຣາຊຍ໌ຝຣັ່ງເສສ ກໍວາງແຜນຟື້ນຟູພຸທທະສາສນາ ແລະກາຣສຶກສາຝ່າຍພຸທທະສາສນາໃນ ຣາຊະອານາຈັກລາວຂຶ້ນຄືກັນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງໂຮງຮຽນປາລີຂຶ້ນ ໃນນະຄອນວຽງຈັນ ໂຮງຮຽນຕັ້ງຢູ່ຫໍຄຳ (ໃນບໍຣິເວນພຣະຕຳນັກດຽວນີ້) ໂດຍມີຍາພໍ່ມະຫາແກ່ວ ເປັນຄຣູສອນ (ຍາພໍ່ມາຫາແກ້ວນີ້ສືກສາຝ່າຍພຸທທະສາສນາມາຈາກປະເທສໄທຍ໌) ນອກຈາກນີ້ແລ້ວ ນອກຈາກນີ້ແລ້ວທາງສະມາຄົນນັກປຣາຊຍ໌ຝຣັ່ງເສສ ກໍດຳເນີນກາຣາຕັ້ງຫໍສມຸດຂຶ້ນໃນນະຄອນວຽງຈັນ ໂດຍແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເຈົ້າເພັຊຣາຊ (ເຊິ່ງໃນເວລານັ້ນຍັງບໍ່ໄດ້ເປັນອຸປຣາຊ ແຕ່ດຳຣົງຕຳແໜ່ງເປັນສາຣະວັດ ຜູ້ກວດກາແຜ່ນດິນທົ່ວໆໄປ) ເປັນປະທານ ແລະຮຽກອົງກາຣນີ້ວ່າ "ພຸທທະບັນດິຕສະພາຈັນທະບູຣີ" ແລ້ວທຳກາຣທ້ອນໂຣມໜັງສືເກົ່າຂອງລາວ ທັງທີ່ເປັນອັກສອນທັມມ໌ ອັກສອນລາວ ມາໄວ້ບ່ອນດຽວຈັດຕັ້ງເປັນ ຫໍສະໝຸດຂຶ້ນ ພ້ອມກັນນີ້ກໍໄດ້ພາກພຽນອອກກົດໝາຍ ຫ້າມບໍ່ໃຫ້ທຳລາຍມ້າງເພວັດວາອາຮາມ ຫຼືຂົນເອົາພຣະພຸທທະຣູບໜີ ເຊິ່ງຄວາມຈິງ ເຂົາເອົາໄປເກືອບໝົດແລ້ວ.

- ກ່ຽວກັບການຟື້ນຟູພຣະພຸດທະສາສນາ ແລະຈັດຕັງກາຣສຶກສາທາງສາສນາ ມີຂໍ້ຫຍຸງຍາກຢູ່ໃນເຣື່ອງແບບຮຽນ ຍາພໍ່ມະຫາແກ້ວ ສອນໂຮງຮຽນ ປາລີເວລານັ້ນ (ໄດ້ຍິນວ່າທຳອິດກໍມາຮຽນຫຼາຍຢູ່ ມີພຣະເນນເກືອບ ໗໐ ຕົນ ເວລາຂ້າເຈົ້າມາແທນເພິ່ນເຫັນມີເຫຼືອພຽງ ໕ ຕົນ) ກໍໃຊ້ແບບໄທຍ໌ເປັນຫຼັກ ແລ້ວກ່າຍອອກເປັນຕົວທັມມ໌ ໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນກ່າຍເອົາວັນລະ ໔-໕ ແຖວ ເປັນການຊັກຊ້າເສັຍເວລາຫຼາຍ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າ(ຜູ້ຂຽນ) ມາແທນເພິ່ນໃນປີ ຄ.ສ ໑໙໓໑-໑໙໓໒ ຈຶ່ງໄດ້ສເນີຄວາມເຫັນ ຕໍ່ອົງນາຍົກພຸທທະບັນດິຕສະພາ ຄືເຈົ້າເພັຊຣາຊ ວ່າຄວນຈະພິມແບບຮຽນປາລີ ແລະນັກທັມມ໌ຂຶ້ນ ຈຶ່ງຈະສະດວກ ແຕ່ໃນຂັນຕົ້ນຕ້ອງປັບປຸງຕົວອັກສອນລາວເສັຍກ່ອນ ເພາະຄັນຈະເອົາຕົວອັກ ສອນທັມ ມາພິມເປັນແບບຮຽນກໍບໍ່ໄດ້ ດ້ວຍຕົວພິມສຳລັບຕົວທັມບໍ່ມີ ໃນກາຮນີ້ອົງນາຍົກພຸທທະບັນດິຕສະພາຈັນທະບູຮີ ຈຶ່ງໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງກັມມະກາຣ ຂຶ້ນຄະນະໜຶ່ງ ເຊິ່ງຂ້າພະເຈົ້າຈື່ໄດ້ມີ ຄື:-
໑. ເຈົ້າເພັຊຣາຊ ນາຍົກພຸທະບັນດິດສະພາ ປະທານ
໒. ພະນະທ່ານຫຍຸຍ ອະໄພ ກັມມະກາຣ.
໓. ຍາພໍ່ມະຫາແກ້ວ ກັມມະກາຣ.
໔. ຍາພໍ່ພິມມະສອນ ກັມມະກາຣ.
໕. ຍາພໍ່ເມືອງໂຂງ ກັມມະກາຣ.
໖. ພຍານາມເສນາ ກັມມະກາຣ.
໗. ທ່ານເລກີ ເຮືອງ ກັມມະກາຣ.
໘. ທ່ານບຣັງ ເດີ ລາ ໂບຣຊ໌ ກັມມະກາຣ.
໙. ພຍາສຣີນະຄອນໂລກ(ພນະທ່ານຜຸຍ ປັນຍາ) ກັມມະກາຣ.
໑໐. ຂ້າພະເຈົ້າ (ສີລາ ວິຣະວົງ) ເລາຂານຸກາຮ ແລະກັມມະກາຣ."

- ເມື່ອຄະນະກັມມະກາຣໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງແລ້ວ ກໍຫາຊ່ອງທາງ ໃນການປັບປຸງ ແລະຟື້ນຟູອັກສອນລາວສືບຕໍ່ໄປ ພາຍໃຕ້ພຸດທະບັນດິດສະພາ ແຕ່ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກກໍເກີດຂຶ້ນແກ່ຄະນະກັມມະການ ເພາະກັມມະການຝ່ານຕ່າງໆນັ້ນ ກໍມີຄວາມເຫັນແຕກຕ່າງກັນ ກ່ຽວກັບການຟື້ນຟູ ແລະປັບປຸງອັກສອນສາດລາວ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກເພາະເຫດໃດ ເຊີນຕິດຕາມອ່ານໃນບົດຕໍ່ໄປ.

ອັກສອນລາວຫຼັງປິ ໑໙໗໕ ເຖີງປີ ໑໙໗໘

- ໃຫ້ສັງເກດເບິ່ງການຂຽນຊື່ປະເທດ. ແຂວງ, ເມືອງ ແມ່ນຂຽນເໝືອນປັດຈຸບັນນີ້ ຕ່າງແຕ່ "ສມຸດ" ຄວນຈະເປັນ "ສະໝຸດ" ເໝືອນປັດຈຸບັນນີ້ ອັນນີ້ຄືການຂຽນທີ່ຍັງຕິດຕາມມາແຕ່ລະບອບເກົ່າຈັກໜ່ອຍ ແລະກໍເຫັນມີການຍິນຍອມກັນໃຊ້ "ທັງການຂຽນ ແລະຍອມຮັບຄຳວ່າ ສມຸດ" ປັດຈຸບັນ ຄຳວ່າສະໝຸດ ບໍ່ໄດ້ຮອງຮັບໃນພາສາລາວແລ້ວ, ໃນສ່ວນທີ່ຮຽກວ່າ "ປຶ້ມບັນທຶກ" ຫຼື "ພັບ" ຄຳວ່າ "ພັບ" ເອງ ກໍຖືລືມໄປແລ້ວ ໃນພາສາລາວ, ແຕ່ກໍຍັງໃຊ້ຢູ່ໃນສ່ວນ "ຫ​ໍສະໝຸດ" ຫາກເຮົາບໍ່ຮັບຮອງຄຳວ່າ "ສະໝຸດ" ກໍຄວນ ຈະຮຽກຫໍສະໝຸດ ວ່າເປັນ "ຫໍປຶ້ມ" ໃຫ້ແລ້ວເລື່ອງກໍຍັງດີ, ອັນນີ້ ບໍ່ຍອມຮັບອັນໜຶ່ງ ແຕ່ພັດຍອມຮັບອີກອັນໜຶ່ງ ສະແດງວ່າ ໃຊ້ພາສາ "ພາສາບໍ່ກະຈາຍ"